Portret

Jako reżyserka przebojem weszła do kin w 2000 roku. Gusta i guściki   zachwycały krytyków, biły rekordy box office’u, a nazwisko Agnès Jaoui stało się rozpoznawalne nie tylko we Francji. Choć tam od lat doceniano jej pracę – aktorki, dramatopisarki i scenarzystki. Ale Jaoui to kobieta-orkiestra, oprócz pisania, grania i reżyserowania także śpiewa. I w dodatki jest dobra w grze zespołowej – niezmiennie od ponad dwudziestu lat tworzy w tandemie ze swoim życiowym partnerem, Jeanem-Pierrem Bacri.

Agnès urodziła się w podparyskim Antony w 1964 roku, jednak jej rodzice – tunezyjscy Żydzi – zaledwie dwa lata wcześniej przybyli do Francji. Ojciec był menedżerem, matka – psychoanalitykiem. Pierwsze lata życia spędziła na przedmieściach Paryża, w Sarcelles – dziś słynnego z zamieszek. Jako siedmiolatka razem z rodziną zamieszkała w zamożnej piątej dzielnicy. Nie najlepiej zaaklimatyzowała się w szkole zdominowanej przez dzieci z bogatych rodzin. Jak wspomina, jej najlepszą przyjaciółką była córka emigrantów z Maroka. Wtedy też  kształtowała się społeczna wrażliwość Jaoui, brak obojętności na różnice klasowe.

Zdolności artystyczne wykazywała od wczesnej młodości. W teatrze zaczęła występować już jako 15-latka. Uczyła się aktorstwa, ale równie mocno interesowała ją muzyka. Dlatego zamiast do szkoły teatralnej wstąpiła do konserwatorium, gdzie studiowała w klasie śpiewu. Nie zdecydowała się jednak na karierę śpiewaczki, bo – jak twierdzi – nie posiada samodyscypliny niezbędnej, by wykonywać ten zawód. Pozostała więc w teatrze, gdzie w 1987 roku spotkała Jeana-Pierre’a Bacri. Grali razem w „Urodzinach” Harolda Pintera. Starszy o 13 lat aktor stał się jej partnerem nie tylko na scenie i ekranie, ale i w życiu. Razem stworzyli również duet scenariopisarski. Ich pierwszym wspólnym sukcesem w kinie był obraz Kuchnia i przyległości. Na potrzeby filmu zaadaptowali swoją sztukę teatralną, oboje również zagrali główne role, zaś reżyserii podjął się Philippe Muyl. W tym samym, 1993 roku pojawił się drugi film ze scenariuszem pary – tym razem zmierzyli się ze sztuką Alana Ayckbourna, którą zaadaptowali dla samego Alaina Resnais. Palić/Nie palić zostało obsypane Cezarami, pierwsza statuetka – za najlepszy scenariusz – trafiła także do Jaoui i Bacriego.

Kolejny, doceniony Cezarami, film to W rodzinnym sosie  – razem z reżyserem Cédrikiem Klapischem napisali scenariusz i oboje w nim wystąpili. Umiejętność balansowania między komedią a dramatem, ucho do dialogów oraz oko do obyczajowych obserwacji stały się ich autorskim znakiem rozpoznawczym. Tym ciekawszy wydaje się eksperyment, który w 1997 Jaoui i Bacri zrealizowali razem z mistrzem Resnais. Znamy tę piosenkę to obyczajowa opowieść rozgrywająca się we współczesnym Paryżu, gdzie w dialogi zostały wplecione popularne francuskie piosenki, opisując emocje targające bohaterami. Film w 1998 był znów cezarowym championem, a Jaoui i Bacri nie tylko zdobyli statuetki za najlepszy scenariusz, ale też dla najlepszych aktorów w rolach drugoplanowych.

I tak przyszedł czas na debiut reżyserski Agnès Jaoui. Gusta i guściki to historia kilku osób, których losy splatają się ze sobą. Bohaterem jest nowobogacki biznesmen – buc i ignorant, zmieniający się pod wpływem spotkania z aktorką teatralną, dorabiającą sobie jako nauczycielka angielskiego. Castellę zagrał Bacri, w obsadzie znaleźli się także Alain Chabat, Gérard Lanvin, Anne Alvaro i Jaoui w drugoplanowej roli. Debiutantka znakomicie poradziła sobie z materią filmu. Autorski scenariusz (oczywiście napisany wespół z mężem), znakomite dialogi, połączenie komedii z bardzo czujnym opisem rzeczywistości – to zachwyciło widzów i krytykę. Jaoui, nie mizdrząc się do publiczności, zrobiła komedię, która zachwyciła ludzi. I dostała Cezara dla najlepszego filmu roku 2000 oraz była francuskim kandydatem do Oscara. Na drugi film reżyserki trzeba było czekać cztery lata. Tym razem inspirację stanowiła muzyka, do uprawiania której reżyserka powróciła. W opowieści o wykorzystywaniu władzy i niewoli wizerunku Jaoui zagrała nauczycielkę śpiewu, która wkracza w życie stłamszonej przez słynnego ojca, otyłej 20-latki. Popatrz na mnie nie jest już tak lekko komediowe jak Gusta i guściki, to  bardziej gorzki komediodramat, scenariusz którego doceniło jury festiwalu w Cannes, przyznając Jaoui i Bacriemu nagrodę.

Agnès chętnie czerpie ze swojego doświadczenia, a jej filmy mają zawsze bardzo solidną podbudowę psychologiczną. Ostatnie reżyserskie dzieło aktorki to Opowiedz mi o deszczu, którego akcja toczy się na południu Francji. Bohaterką jest znana feministka (Jaoui) starająca się o mandat w parlamencie. Kobieta odwiedza swoje rodzinne strony po to, aby zabiegać o głosy, lecz także, aby odwiedzić rodzinny dom. Jej rodzice wrócili do Francji po wojnie algierskiej, wciąż w domu mieszka wychowująca ją Arabka, której syn (Debbouze) – dawny przyjaciel Agathe – chce wraz ze swoim kumplem-nieudacznikiem (Bacri) zrobić dokument o sławnej koleżance i w końcu wypłynąć. Jaoui interesował problem emigrantów (także osadników francuskich, którzy w latach 50. musieli opuścić kraje Maghrebu) oraz różnice pojawiające się między ludźmi w miarę upływu czasu i oddalenia.

Oprócz własnych filmów, Jaoui pojawia się także u innych twórców, jak np. u François Favrata w Roli życia czy u Richarda Dembo w wojennym Domu Niny. Poza tym w 2006 roku nagrała swoją pierwszą płytę „Canta”, gdzie śpiewa piosenki po hiszpańsku i portugalsku. W każdej dziedzinie życia jest niezależna. Ma lewicowe  poglądy, ale publicznie jest w stanie bronić dobrych decyzji Nicolasa Sarkozy’ego. Nigdy nie chciała zalegalizować swojego związku z Jeanem-Pierrem Bacri. Po czterdziestce zdecydowała się na adopcję dwójki dzieci z Brazylii. I bardzo chroni swoją prywatność. W końcu patrząc wyłącznie na to, co robi, można Agnès Jaoui poznać całkiem dobrze.

Marta Miś

Wybrana filmografia

2008  Opowiedz mi o deszczu (Parlez-moi de la pluie)
2005  Dom Niny (La Maison de Nina)
2004  Rola życia (Le Rôle de sa vie)
2004  Popatrz na mnie (Comme une image)
2000  Gusta i guściki (Le Gout des autres)
1997  Znamy tę piosenkę (On connait la chanson)
1996  W rodzinnym sosie (Un Air de famille)
1993  Palić/Nie palić (Smoking/No Smoking)
1993  Kuchnia i przyległości (Cuisine et dépendances)