1. Pierre Dieudonné
Gdzie: Napoleon (1927)
Reżyser: Abel Gance
Ukochanych bohaterem historycznym Abla Gance’a był Napoleon Bonaparte. Do jego postaci słynny francuski reżyser, jeden z twórców szkoły impresjonistycznej, w ciągu kilkudziesięciu lat swojej kariery powracał kilkukrotnie. Jednak pierwszym filmem był monumentalny fresk historyczny Napoleon z 1927. Długość obrazu (sześć godzin), rozbudowane sceny zbiorowe (w tym batalistyczne) oraz zastosowane nowatorstwo formalne i techniczne (system trzech symultanicznych obrazów zwany poliwizją – dających efekt ekranu panoramicznego) sprawiły, że w epoce kina niemego było to dzieło niezwykłe, o wyjątkowej ekspresji wizualnej. Film opowiada pierwszą część biografii francuskiego wodza – od dzieciństwa i szkolnych dni, poprzez czasy Rewolucji, do zwycięstwa w kampanii włoskiej w 1797. Rolę tytułową Gance powierzył Pierre’owi Dieudonné, którego charakteryzacja w filmie nawiązywała do wyidealizowanego wizerunku młodego Napoleona. Wśród obsady znalazł się także grający Marata Antonin Artaud - aktor, reżyser, teoretyk teatru, twórca koncepcji teatru okrucieństwa. Do Napoleona Gance nawiązywał przez lata, również o okresie kina dźwiękowego. Nigdy jednak nie udało mu się zdobyć pieniędzy na dokończenie epopei o Bonapartem – film z 1927 był planowany jako pierwsza z sześciu części.

2. Gustaw Holoubek
Gdzie: Marysia i Napoleon (1966)
Reżyser: Leonard Buczkowski
Polski epizod w biografii Napoleona jest doskonale znany – nie tylko w Polsce. O romansie z panią Walewską opowiadał m.in. hollywoodzki melodramat z 1937 Conquest, gdzie w role historycznych kochanków wcielili się Greta Garbo i Charles Boyer. W 1966 do historii tej powrócili też nasi rodzimi twórcy, Leonard Buczkowski i Andrzej Jarecki, jednak w komediowej formie i uciekając od wielkiej historii. Oto do współczesnej Polski przyjeżdża francuski naukowiec Napoleon Beranger. Cel wizyty jest jak najbardziej służbowy, ale po drodze jako turysta Beranger odwiedza Walewice, gdzie ponad 100 lat wcześniej przebywał jego rodak. Tutaj spotyka śliczną studentkę Marysię, bardzo podobną do Marii Walewskiej. Zauroczony dziewczyną Francuz zaczyna snuć fantazje, w których on jest Napoleonem Bonaparte, zaś Marysia – panią Walewską… Współczesność i historia z początku XIX wieku przeplatają się w Marysi i Napoleonie lekko i płynnie, sympatia polsko-francuska kwitnie, w podwójną postać Bonapartego wciela się sam Gustaw Holoubek, zaś Marysię i panią Walewską gra Beata Tyszkiewicz.

3. Ian Holm
Gdzie: Nowe szaty cesarza (The Emperor’s New Clothes, 2001)
Reżyser: Alan Taylor
Niewielki wzrost i wielkie ego to cechy do dziś przypisywane Napoleonowi Bonaparte. Dwukrotnie w tę postać wcielił się Ian Holm – aktor niewielkiego wzrostu, ale obdarzony gigantycznym talentem. W 1981 był Napoleonem w szalonej komedii Terry’ego Gilliama Bandyci czasu, zaś w 2001 zagrał znów cesarza – tym razem w brytyjskiej komedii Nowe szaty cesarza. Akcja filmu zaczyna się podczas pobytu Bonapartego na wyspie Św. Heleny. Były cesarz, upokorzony przegraną pod Waterloo i zsyłką na wyspę, marzy o powrocie na tron. Okazja trafia się, kiedy pojawia się sierżant Eugene Lenormand – sobowtór Napoleona. Razem ze swoimi poplecznikami ekswładca wpada na pomysł – Lenormand pozostanie na Św. Helenie, a on pojedzie do Paryża. Kiedy oszust przyzna się do mistyfikacji, Napoleon triumfalnie ogłosi swój powrót. Problem polega na tym, że żołnierz czuje się znakomicie w nowej roli i nie zamierza z niej rezygnować. W stolicy nikt więc nie wierzy prawdziwemu Bonaparte, co gorsza ludzie biorą go za pomyleńca. W dodatku w życiu cesarza pojawia się pewna wdowa…

4. Rod Steiger
Gdzie: Waterloo (1970)
Reżyser: Siergiej Bondarczuk
Przegrana bitwa pod Waterloo zakończyła słynne 100 dni Napoleona. O końcówce marszu przez Europę i upadku cesarza opowiada radziecko-włoska koprodukcja z 1970 roku zatytułowana właśnie Waterloo. Film reżyserował Siergiej Bondarczuk (również współautor scenariusza), a ogromny budżet pozwolił zrealizować wielkie widowisko z międzynarodową obsadą. W rolę Napoleona wcielił się Rod Steiger (zdobywca Oscara za najlepszą męską rolę pierwszoplanową w filmie W upalną noc Normana Jewisona), zaś pogromcę Napoleona – księcia Wellingtona – zagrał Christopher Plummer.

5. David Suchet
Gdzie: Sabotaż (Sabotage!, 2000)
Reżyserzy: Esteban Ibarretxe, Jose Miguel Ibarretxe
Ostatnie dni Napoleona to także temat hiszpańsko-francusko-brytyjskiego filmu Sabotaż. Twórcy podeszli jednak do historii komediowo i nadzwyczaj swobodnie. Oto otoczony przez armię Wellingtona Bonaparte miota się jak w klatce. Nie tylko chodzi tu o politykę, ale również podwójną agentkę, lady Edwinę, która oczarowała cesarza. Napoleon postanawia iść za ukochaną do obozu wroga, przebiera się więc za Cygankę, a dowództwo na czas nieobecności przekazuje wpatrzonemu w wodza jak w obrazek żołnierzowi Armaniemu. W przeddzień decydującej bitwy na czele wojsk francuskich stoi więc prosty kapral… Armaniego zagrał, znany z filmów Jeuneta i Caro, Dominique Pinon, w politycznego adwersarza Bonapartego wcielił się znakomity brytyjski aktor Stephen Fry, zaś Napoleonem był jak zawsze wyrazisty David Suchet.

6. Patrice Chéreau
Gdzie: Żegnaj Bonaparte (Adieu Bonaparte, 1985)
Reżyser: Youssef Chahine
Egipt w czasie francuskiej okupacji na przełomie XVIII i XIX wieku. Bohaterami są trzej bracia – Bakr, Ali i Yehia – którzy mają różny stosunek do Francuzów. Ich dobre oblicze reprezentuje jeden z napoleońskich generałów, Caffarelli. Jego serdeczny stosunek do Egipcjan i okazywana pomoc ściąga jednak na chłopaków niechęć sił walczących z okupantem. Konflikt lojalności prowadzi do tragedii. Reżyserem i scenarzystą filmu był jeden z bardziej cenionych filmowców egipskich (choć z pochodzenia pół-Libanczyk, pół-Grek) Youssef Chahine. W jego dramacie rolę generała Caffarellego zagrał Michel Piccoli, zaś Napoleona Bonaparte – znakomity reżyser francuski i aktor, autor Królowej Margot i Intymności, Patrice Chéreau.

7. Janusz Zakrzeński
Gdzie: Popioły (1965)
Reżyser: Andrzej Wajda
Bohaterem filmu Wajdy, będącego adaptacją powieści Stefana Żeromskiego, nie jest Bonaparte, lecz epoka napoleońska i wiązane z francuskim wodzem nadzieje Polaków na odzyskanie niepodległości. Choć głównym bohaterem był Rafał Olbromski (Daniel Olbrychski), to i miejsce dla samego Napoleona się znalazło, a zagrał go Janusz Zakrzeński (który w ostatnich latach chętnie wcielał się w innego bohatera Polaków – marszałka Piłsudskiego).

8. Armand Assante
Gdzie: Napoleon j Józefina (Napoleon and Josephine: A Love Story, 1987)
Reżyser: Richard T. Heffron
Miłosne perypetie Napoleona Bonaparte bardzo interesują filmowców i nie ograniczają się do romansu z panią Walewską czy całkowicie fikcyjnymi damami. W końcu pierwszą żoną cesarza (a wcześniej generała) była Józefina. Temu związkowi poświecony jest miniserial telewizyjny w reżyserii Richarda T. Heffrona. Twórcy nie ukrywali, że interesuje ich wyłącznie wątek miłosny (a pożycie starszej o sześć lat wdowy oraz bywalczyni paryskich salonów i Bonapartego było bardzo burzliwe). Józefiną została Jacqueline Bisset, a Napoleonem – całkiem postawny Armand Assante

9. Alain Chabat
Gdzie: Noc w muzeum 2 (Night at the Museum: Battle of the Smithsonian, 2009)
Reżyser: Shawn Levy
W pierwszej części Nocy w muzeum Ben Stiller jako nocny strażnik walczył z ożywającymi na ekspozycji eksponatami. W drugiej części musi walczyć o ich przetrwanie, a „tymi złymi” jest czterech historycznych rzezimieszków: egipski faraon Kahmunrah, car Iwan Groźny, gangster Al Capone oraz, oczywiście, Napoleon Bonaparte. Ten ostatni ma i niewielki wzrost, i przerośnięte ego. A gra go importowany z Francji Alain Chabat – pamiętany również jako bardzo zabawny Cezar z filmowych przygód Asteriksa…

10. Stefan Jaracz
Gdzie: Jego wielka miłość (1936)
Reżyserzy: Stanisława Perzanowska, Mieczysław Krawicz
Bohaterem tego przedwojennego dramatu nie jest Napoleon we własnej osobie, ale sufler teatralny, były aktor, Konstanty Kurczek. Niemłody mężczyzna ma tylko dwie namiętności: swoją żonę, niespełnioną aktorkę Ludwikę, oraz Napoleona – podziwiany „symbol nadludzkiej potęgi”. Pewnego dnia szczęście suflera kończy się, kiedy odkrywa romans ukochanej żony z teatralnym amantem Wiktorem Grywiczem. W dodatku Grywicz dostaje rolę Bonapartego w przygotowywanym właśnie spektaklu. Podczas dramatycznej rozmowy z aktorem, gdy Kurczek prosi go, aby nie zabierał mu żony, zostaje bezlitośnie wyśmiany. W afekcie sufler zabija Grywicza i pozoruje samobójstwo. W zastępstwie gra też Napoleona. Jego kreację publiczność przyjmuje z entuzjazmem, jednak wyrzuty sumienia nie dają bohaterowi spokoju… W tragiczną postać suflera wcielił się Stefan Jaracz, wybitna postać polskiego teatru, a jego kreacja w filmie Perzanowskiej i Krawicza do dzisiaj może poruszyć.

Marta Miś